"Бір ел - бір кітап" 2012 акциясы
Акция Веб-хроникалары
25 қыркүйекте кітапхана алдындағы алаңда дәстүрлі «Ымырттағы оқулар» марафон оқулары бастау алды. Биылғы жылы біз жерлесіміз, Катон-қарағайлық· Оралхан Бөкей шығармаларын оқимыз . Жазушы· шығармаларында туған жердің сұлу табиғатын, ауыл адамдарының шынайы өмірін тамылжыған тілмен кестелеген. Туындыларының әр жолы - туған жерге деген махаббат пен сағынышқа тұнып тұр.
27 қыркүйек –«Жылымық» повесін оқу.
28 қыркүйек – Оралхан Бөкей туралы деректі фильм көрсетілімі, блиц турнир.
29, 30 қыркүйек – Оралхан Бөкейді еске алу кеші.
Кездесуге Оралханның жақындары, күні кеше дәмдес болып бірге жүрген дос- замандастары- жазушылар Әлібек Қаңтарбаев, Мүсілім Құмарбеков, жазушының жиені Тоқтарбек Мағзұмов, қаладағы «Асыл әжелер» алқасының мүшелері шақырылды. Кешегі бала Ораш, бозбала Ораш, азамат, қоғам қайраткері, жазушы Оралхан Бөкеев туралы білетіндер сағыныштары мен өзекті өртер өкінішке толы естеліктерін ортаға салды. Әркімнің өз Оралханы бар. Тоқтарбек Нұржақыпұлы Оралханның соңғы сапары, ақтық жолға шығарып салу, қазақи дәстүрдің орындалуы мен жазушының ерекше беделі мен қоғамдағы орнына тоқталды.
Жиналғандар журналист Ә. Қаңтарбаевтың әңгімесін ерекше ықыласпен тыңдады. Кейде күлдіріп, кейде мұңға батырған Әлібек аға Оралхан өмірінің қыры мен сырына тереңірек тоқталса, жазушы М. Құмарбеков Оралханмен бірге өткізген қызықты күндері туралы әңгімеледі.
«Асыл әжелер» тобының мүшелері, катондық Нұрғайни, Ләззат әжелер Оралханның жастық шағы туралы естеліктер айтты.
Оралхан шығармашылығына ден қойып зерделеп жүрген алматылық жас журналит Назерке Жұмабаймен Skype арқылы тілдесу кездесудің мазмұнын аша түсті. Назерке өзінің Оралхан Бөкей туралы ой-пікірін, журналистік зерттеулерін ортаға салып, шығысқазақстандық оқырмандардың сұрақтарына жауап берді.
1992 жылы Күршімде өткен Барақ батырдың 290 жылдық мерейтойына келген сапарында жазушының сөйлеген сөзі оқырмандар назарына тұңғыш рет ұсынылды. Қара сөздің жыршысы Оралханның дауысын естіп, ел мен жер туралы сөзін асқан қызығушылықпен тыңдады.
Облыстық этнографиялық мұражай қызметкері Г. Кашак қазақ жазушыларына арналған павильондағы Оралхан Бөкейдің кабинетіне виртуалды саяхат жасай отырып, жазушы тұтынған заттармен таныстырды.
Кітапхана қызметкерлері кездесуге келген қонақтарға естелік кітаптар табыс етіп, кітапхана қызметі түрлерімен таныстыра кетті.
Жазушының шығармашылығына арналған кітап көрмесі, слайдтар, кездесудің мазмұнын ашып, оқырмандар көңілінен шықты.
Махаббатын туған жеріне, Өр Алтайына арнаған жазушы туралы естеліктер легі оқырманның көңіл пернесін дөп басып, мәңгілік сағынышқа ұласты. Кездесуге жиналғандар сағыныш пен тәтті мұңға толы Оралхан сүйіп тыңдайтын Нұрғиса Тілендиевтің «Құстар әнін» қосыла шырқады
Жерлес қаламгеріміздің шығармаларындағы негізгі тақырыптың бірі Адам өмірінің құндылығы. «Ал сіз - Адам, биіктей бересіз, биіктей бересіз», «Адам баласын ой емес, ойсыздық құртады», «Адам адамға – дос, бауыр» деп жырлаған жазушының ой мен сезімді қатар өрген шығармалары бірде тұңғиық ойға жетелесе, бірде асқақтыққа, өршілдікке тарта береді. Оралхан Бөкей
Әрине, бұл шара игі істің тек қана бастамасы. Алдағы уақытта қарым-қатынасымызды нығайта бермекпіз.
28 қыркүйек күні кітапхана алдындағы алаңында «Бір ел – бір кітап» акциясы бойынша өткен «Ымырттағы оқулар» әттегіден өзгеше өтті. Жүргізушілердің көрнекті жерлесіміз Оралхан Бөкейдің өмірі мен шығармашылығын баяндаған әңгімесімен қатар «Оралхан кейіпкерлері біздің арамызда» атты интеллектуалды блиц-турнир сайысы өтті. Ойынға қатысқан «Сұхбат» интеллектуалды жастар клубының мүшелеріне әртүрлі сұрақтар ұсынылды – мысалы, О.Бөкейдің шығармалары бойынша түсірілген фильмдер; орыс тіліне аударылған алғашқы еңбегі; қай жинағы оқырмандар ықыласына бөленіп, танымалдығына әсер етті... Оқырмандар барлық сұрақтарға дұрыс жауап берді, ойын соңында қатысушыларға жазушының шығармалары жазылған «электронды сыйлық» дискісі ұсынылды.
«Оралхан Бөкейді оқимыз!» тақырыбында 29 қыркүйек күні Өскемен тұрғындары мен қала
қонақтарына ақпараттық L-мобқа қатысушылар О.Бөкей шығармашылығына қатысты қазақ-орыс тілінде іс-шаралар жазылған үнпарақтарды таратып Бөкейді оқуға шақырды. Көрнекті жерлес жазушымыздың есімі, прозаны сүйіп оқитын оқырмандарға кеңінен танымал... Бірақ, өкінішке орай қала тұрғындарының көбі оның кім екенін, қай өңірдің жазушысы екенін білсе де нақты қандай еңбектері барын басып айта алмады. Өкінішті, дегенмен барлықтары – жастар, орта жастағы адамдар кітапханаға жазылу тілектерін айтып, жалпы акцияға, кітапхананың өтікізетін шараларына деген қызығушылықтары мен тілектерін ұсынды. «Ымырттағы оқулар» шарасының аяқталғанына өкініш білдірді... Бұл жағдайды біз оқырмандарымызға кітапханамызда О.Бөкейдің өмірі мен шығармашылығын баяндайтын мол мағлұмат бар екендігін және кітап көрмесінің ұзақ уақыт назарларына ұсынылатын айтып түсіндірдік. Келіңіздер, есігіміз әрқашан ашық!
Байланысшы: Қыдырова Н.
Тел.:26-79-99.
"Бір ел - бір кітап 2011" акциясы
|
«Маңдайы қасқиып, мойны қаздиып, көзі мөлдіреп,
ерні үлбіреп, үріп ауызға салғандай жұтынып тұр еді-ау!»
Ж. Аймауытов
Жазушы романында өз кейіпкерін осылай деп суреттейді. Сонымен бүкіл Қазақстан "Бір ел - бір кітап" акциясы аясында жазушы шығармасындағы Ақбілек тағдырын көз алдарынан өткізеді.
20-30 қыркүйек аралығында А.С. Пушкин атындағы облыстық кітапханада романды ел арасында насихаттауға арналған бағдарлама өз жұмысын бастады. Толығырақ...
|
Акция веб-хроникалары:
А.С. Пушкин атындағы кітапханада 21 – 30 қыркүйек күндері аралығында «Ақбілек романын оқимыз» көрмесі ұйымдастырылған. Көрмеде Ж. Аймауытовтың шығармашылығын құрметтейтіндер мен оқырмандар үшін кітаптар, журналдар, Марқакөл табиғатын бейнелейтін альбомдар ұсынылған.
2011 жылдың 20 қыркүйегі күні сағ. 13.00-де біздің қала дүкендерінде Жүсіпбек Аймауытовтың «Ақбілек» романына арналған Инфо-марафон басталды. Кітапхана қызметкерлері дүкенге келушілерді автордың өмірбаяны және шығармашылығымен таныстырды. Кітапхананың «Бір ел-бір кітап» акциясы аясындағы іс-шараларының бағдарламасы ұсынылды. Жазушы Ж.Аймауытовтың өмірі және шығармашылығымен, сонымен бірге, кітапхананың акция аясында өткізетін іс-шараларымен жалпы саны 150-ден астам адам танысты.
Байланысшы: Уалханова Рахия Нуралиновна
Тел.: 26-39-46
| В магазине "Booking" | "Booking" | "Бестселлер" | "Бестселлер" | "Бестселлер" |
![]() |
||||
| "Қасым Қайсенов" | "Касым Кайсенов" | "Vita" | "Vita" | "Қасым Қайсенов" |
Ымырттағы оқулар
21 қыркүйекте алғаш рет Өскемен қаласында "Ымырттағы оқулар" марафоны бастау алды. Марафонды ұйымдастырушылардың мақсаты жазушы шығармасының мағынасын сөз өнерінің құдіреті арқылы жеткізу. Әр кеш сайын кітапхана алдындағы алаңда қазақ және орыс тілінде "Ақбілек" романынан үзінділер оқылды. Романның мазмұнымен бұлай танысу тыңдармандар көңілінен шығып, жазушы шығармашылығына деген қызығушылық· тудырды. Тыңдарман көңілінен шыққан мұндай ізгі бастамалар кітапханада алдағы уақытта да жалғасын табары сөзсіз.
Байланысшы: Уәлиева Ғалия Мамыровна.
«Ақбілек» және Тәуелсіз Қазақстан
тар құрсағын кеңіткен аруанадай анаңнан айрылдың...»,
·деп Ақбілектің монологын оқыған Айым қыздың даусы жан-дүниеңді түршіктіргендей... Иә, биылғы жылдың бас кітабы болып таңдалған Ж. Аймауытовтың «Ақбілек» романын оқу 23 қыркүйекте А.С. Пушкин атындағы облыстық кітапханасының ұйымдастыруымен «Нұрорда» халықаралық мектебінің ұжымында осылай басталды.
Ақбілек – теңдікке ұмтылған, азаттықты аңсаған, зорлыққа мойымаған, өмірінен тағылым-ғибрат алған, жан-жүрегі таза, махаббат, мейірімі мол, өжет қыр қызы. Роман кейіпкерлері заман өзгерістерімен ілеседі, қоғамдағы өз орындарын іздейді. Түптің түбінде дегендеріне жетеді.·Осы ойды муғалім А.Ибраеваның оқыған үзіндісі толықтыра түсіп, қызу пікірталас ұласты. Қыз бала тәрбиесі, туыстық қарым-қатынас, ұлттық идея, ар-намыс мәселесі сөз болды. Ұстаздар романның бүгінгі заманда алар орны, тәрбиелік мәні туралы айта келіп, мектеп бағдарламасына кіргізілсе деген ой айтты.
Аймауытовтың жыр жолдарынан қанаттанған ұстаздар мен оқушылар романның· өзіне ұнаған үзінділерін оқыды. Бекболат, Мұқаш, Ұрқияның сөздерін, романның оқиғасы өрбіген Өр Алтайдың ғажайып табиғат көріністерін оқырмандар жылы қабылдап, кітап оқуға, Аймауытовтың шағарамашылығына деген құлшыныстары арта түсті. Осы орайда А.С. Пушкин атындағы облыстық кітапхана арнайы дайындалған виртуальды көрме көмекке келеді.
Құрметті оқырман қауым! «Бір ел –бір кітап» акциясы жалғасуда. Сіздерді «Ақбілек» қызықтырса, келіңіз. Өзіңіз іздеген ақпаратты толығымен алу мүмкіндігіңіз бар.
Байланысшы: Слямова Зиза Мухтархановна
Байланыс тел.: 26-13-33
«Мен қазақ қыздарына қайран қалам....»
Аймұхамбетова Қ. Абдуллина Н. сынды әжелер қазақ әйелінің қажыр-қайраты мен ерік жігері, мейірбандылығын сөз етті. Қ.Қабышева, Л. Балғазина· бастаған әжелер «Ақбілек» романын дауыстап оқып, романның бүгінгі күні алатын орны мен тәрбиелік мәні, ұлттық салт-дәстүрді жаңғыртудағы ролі туралы әңгімелеп, оқырмандар қызығушылығын арттыра түсті. Көпшілік назарына облыстық кітапхана сайтындағы виртуальды көрме ұсынылып, слайд көрсетілді.
Тел.: 26-39-46
Тел.: 26-79-99.
Байланыс тел.: 26-39-46
28-қыркүйекте А.С.Пушкин атындағы ШҚ облыстық кітапханасы қызметкерлері «Бір ел-бір кітап» акциясы аясында №45 мектептің 11-сынып оқушыларымен жүздесті. Кездесу тақырыбы – Ақбілек:кеше және бүгін. Жас өрендермен өткізілген пікірталас кезінде романның жазылу тарихы туралы қысқаша мәлімет беріліп, «Ақбілек» романына талдау жасалды. Сұрақ-жауап барысында оқушылардың белсенділігі байқалып, романға деген қызығушылықтары арта түсті. Олар басты кейіпкерлерге өздерінше сипаттама беріп, романнан үзінді оқып, жеке көзқарастарын білдіріп отырды. Шығарманың тақырыбы мен идеясы - әйел тағдыры екенін туындыны талдау арқылы көз жеткізді. Кейіпкерлер бейнесі арқылы сол заман мен бүгінгі күнді салыстырып, өз нәтижелерін шығарды. Әрине, екі дәуір арасында айырмашылық бар. Дегенмен, жастармен өткізілген ой-талқы - «Ақбілек» романының қазіргі таңда да өзекті болып отырғандығын тағы бір рет дәлелдейді.
Байланысшылар: Жайлибаева Меруерт, Кыдырова Назгуль, Ашетаева Арайлым.
Тел.: 26-79-99.
«Ақбілек және ұлттық дәстүр»
Роман оқиғасы өрбіген Күршім, Марқакөл өңірінің әсем табиғаты суреттелген үзінділерді мұғалім Алмагүл Төкенқызы нақышына келтіре оқып берді. Оқушылардың орындауындағы Ақбілек, Мұқыш, Бекболаттардың монологы тыңдаушылардың көңілінен шықты. 8 сынып оқушылары Ақбілектің ауылына оралған кезінен көрініс көрсетті.
Ұлттық тәрбиені жаңғыртудағы кітаптың ролі, бүгінгі таңдағы кітап оқу мәдениеті сөз болды. Кітапхана қызметі ұсынылып, реквизиттер таратылды.
Байланысшы: З.Слямова, Р. Уалханова
Акция "Одна страна - одна книга 2010"
|
Я – казах. |
Я – казах. |
|
|
С 20 по 26 сентября, в рамках ежегодной республиканской акции «Одна страна – одна книга», весь Казахстан читает поэму Жубана Молдагалиева «Я - казах!». В программе мероприятий областной библиотеки им. А.С. Пушкина поэт предстает не только как человек беззаветно влюбленный в родную землю, но и как гражданин мира. Подробнее...
В преддверии акции в библиотеке оформлены информационные стенды, разработаны закладки «Читаем поэму Жубана Молдагалиева «Я - казах!».
17 сентября сотрудники библиотеки посетили воинскую часть 5518 и провели с военнослужащими с литературную беседу о жизни и творчестве Жубана Молдагалиева. Беседа, проходившая на двух языках, казахском и русском, вызвала живейший интерес, особенно у молодежи. Проникновенные строки поэмы "Я - казах!" разворачивали перед аудиторией картину истории нашей страны. Военнослужащие размышляли о вечных понятиях – Родина, гражданственность, патриотизм. По окончании встречи, внимательные слушатели, желая узнать больше о поэме «Я - казах», задавали вопросы и знакомились с выставкой. В благодарность руководство части подарило на память периодические издания внутренних войск МВД Республики Казахстан журнал «Бүркіт» и газету «Қалқан». 18 сентября, накануне Акции, молодёжь библиотеки организовала информационный флэш-моб. В городских парках мобильная группа библиотекарей дарила отдыхающим воздушные шары, книжные закладки с четверостишиями из поэмы Ж. Молдагалиева "Я - казах!" и оповещала горожан о предстоящих библиотечных мероприятиях.
Книга читательской акции 2011 года
Определена книга читательской акции «Одна страна – одна книга». В 2011 году вся страна будет читать книгу Жусупбека Аймаутова «Ақбілек».
|
||
"Бір ел - бір кітап 2009" акциясы
| А.С. Пушкин атындағы облыстық кітапхананың көпшілік іс-шараларының бағдарламасы | |
|
Келші, көзім, күн бетіңді көрейін,
Сүйші, сәулем, тұншығып мен өлейін. Жет, жұлдызым, жылжып қана жібектей, Жұлдызды - жүзік, Айды алқа ғып берейін .... |
|
|
- Мағжан Жұмабаев осылайша өлең арқылы өз махаббатын боямасыз жеткізеді. Және бүкіл Қазақстан халқы республикалық «Бір ел – бір кітап» акциясы аясында қазақ ақынының кәусар жыр жолдарымен сусындайтын болады. Толығырақ ...
Акция қарсаңында кітапханада ақпараттық стендтер, "Мағжан Жұмабаевтың махаббат жырлары" бетбелгілері даярланды. А.С. Пушкин атындағы кітапханада қыркүйек айының басынан бастап "Өлеңдер ізімен сурет саламыз" атты қаланың өнер мектептері оқушыларының жұмыстарының галереясы ашылды. Қазақ ақынының өлеңдерін оқыған қаланың өнер мектептері оқушылары қиял әлемінде көрініс берген бейнені қыл қаламмен кенеп бетіне түсірді.
2009 ж. 17 қыркүйек күні ШҚАУ-де Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған «Мағжан – Тұран көгінің жыр жұлдызы» деп аталатын көшпелі іс-шара болып өтті. Бұл медиасұхбат "Бір ел - бір кітап" акциясының тұсаукесеріне айналды.Болашақ заңгерлер қазақ поэзиясының ең жарқын өкілдерінің бірінің туындыларына үлкен қызығушылықтарын білдірді. Шығармашылық түбірі Абайдың биік поэзиясынан бастау алатын Мағжан жаңа дәуір - романтизм дәуіріне жол салды.
2009 ж. 17 қыркүйек күні ШҚАУ-де Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған «Мағжан – Тұран көгінің жыр жұлдызы» деп аталатын көшпелі іс-шара болып өтті. Бұл медиасұхбат "Бір ел - бір кітап" акциясының тұсаукесеріне айналды.Болашақ заңгерлер қазақ поэзиясының ең жарқын өкілдерінің бірінің туындыларына үлкен қызығушылықтарын білдірді. Шығармашылық түбірі Абайдың биік поэзиясынан бастау алатын Мағжан жаңа дәуір - романтизм дәуіріне жол салды.
2009 ж. 17 қыркүйекте кітапхана қызметкерлері "Қазақстан - Өскемен" ТД бірлесіп Мағжан Жұмабаевтың өмірі мен шығармашылығына арналған деректі фильмге бейнематериал даярлап, түсірді. Тақырыптық көрмеге қойылған әдебиеттерді көрермен назарын ұсынған кадрлар ақын замандастарының естеліктерімен және өлеңдерінен үзінділер оқумен жалғасты.
2009 ж. 18 қыркүйек күні «Өзіңіз оқыған соң - өзгеге ұсыныңыз» буккроссингі бастау алды. Ақынның төрт кітабы саябақтар, аялдамалар т.б. қаланың қоғамдық орындарына өз оқырмандарын іздеуге аттанады.
19 қыркүйек күні акция қарсаңында кітапхана жастары ақпараттық флэш-моб ұйымдастырды. "VITA" кәсіпорындар тобы ұсынған ақпараттық "сэндвичтермен" қаруланған мобильді топ Пушкин кітапханасынан "VITAМИР" СҮ дейінгі аралықта әдеби соқпақ жол салды: жүргіншілерге шарлар мен Мағжан Жұмабаев өлеңдері жазылған бетбелгілер таратты. Жамбыл және "Жастар" саябағында ақын өлеңдерін оқып, тіпті жас жұбайларды да құттықтады. Бұған жауап ретінде жастар "тату өмір сүрумен" қатар Мағжан Жұмабаевтың барлық махаббат жырларын оқып шығуға уәде берді. |
|
|
22 қыркүйек күні пушкиндік библиокеруен Ұлан АОК-на аттанды. Ол Ұландық кітапханашыларға осы тәрізді акцияларды өткізудің жаңа формалары мен әдістерін әкеліп қана қойған жоқ. Мұнда арнаусапармен белгілі ақын, аудармашы Әуезхан Қодар болып қайтты.
22 қыркүйек күні сағат 16.00 кітапханада жаңа толқын жазушысы, қос тілді ақын әрі драматург, мәдениеттанушы және философ, әдеби сыншы, аудармашы Әуезхан Қодармен кездесу болып өтті. Толығырақ ...
23 қыркүйек. Нағыз теңіз оқиғаларын бастан кешіргендей сезіну және белгілі ақын Әуезхан Қодармен танысу - бұл әрбір баланың қиялындағы арманы емес пе? А.С. Пушкин атындағы кітапхана "Үміт" Балалар үйі тәрбиеленушілеріне осындай мүмкіндікті ұсынды. Екі ұрпақ арасындағы кездесу "Ғайни" теплоходында жылы достық атмосферада өтті.
23 қыркүйекте Әуезхан Қодар студент жастармен кездесті. Ол Жұмабаев шығармаларын аударуға не әсер еткенін әңгімелеп, аударма жұмысы барысы жайын түсіндірді.
4 қыркүйек Шығыс-Қазақстан гуманитарлық колледжі мен № 26 орта мектепке көшпелі іс-шарамен ерекшеленді. Кітапхана қызметкерлері ақынның өмірі мен шығармашылығына шолу жасады. Осы күні кітапханада 11 сынып оқушыларының қатысуымен «…мен Күн ұлы, Күннен туған, Гуннен туған пайғамбар» атты әдеби кеш өтті.
25 қыркүйек күні № 26 орта мектептің 11 сынып оқушылары «Виртуалды мағжантану»веб-шолуында қатысты. Балалар қазақ ақыны мен оның шығармалары жайлы материалдар қойылған сайттармен танысты . 25 қыркүйек күні сағат 16.00 кітапханада "Тарихи тұлға өміріне психолог көзқарасы" атты лекциялар сериясының алғашқы лекциясы болып өтті. Психолог Буктугутова Зияда Сабырқызы тыңдарманға Мағжан Жұмабаев өлеңдері арқылы өмір сабақтарын тануға көмектесті. Толығырақ ... |
|
Ілияс Есенберлин
«Ілияс Есенберлин – қазақ әдебиетінің ғана емес, қазақ халқы тарихының төрінен алатын дара тұлға. Олай деуіміздің бірнеше себептері бар. Қазақ хандығының бостандық пен тәуелсіздік жолындағы күресі тақырыбына қалам тартты. Қалам тартып қана қойған жоқ, өзінің эпикалық құлашы, халық өмірінің сан алуан қырын кең қамтуы, қазақ тарихының кемеңгер көсемдерінің қайталаңбас бейнесін сомдауы жағынан өзге туындылардан оқ бойы алда тұрған талантты шығармасы - «Көшпенділер» тарихи трилогиясын дүниеге әкелді. Бүгінде дүниежүзінің көптеген халықтарының тіліне аудрылып, әлденеше рет басылған жазушының осы еңбегін хандық дәуірдегі қазақ өмірінің энциклопедиясы десек артық айтқандық бола қоймас».
Нұрсұлтан Назарбаев
Өмірбаяны
Ілияс Есенберлин (10.01. 1915 жылы туған, қазіргі Ақмола облысы, Атбасар қаласында туған) - қазақ жазушысы. 1940 жылы Қазақ таукен институтын бітірген. Ұлы Отан соғысына қатысқан. 1942-47 жылдары Қазақстан КП ОК-нің нұсқаушысы. 1947-67 жылдары Қазақ мемлекеттік филармониясының директоры. Қазақ мемлекеттік көркем әдебиет баспасының редакторы, «Қазақфильм» киностудиясында сценарий редколлегиясының мүшесі, 1967-71 жылдары «Жазушы» баспасының директоры, 1971 хылдан Қазақстан Жазушылар одағының екінші секретары. Соғыстан кейінгі жылдарда филармонияны, «Жазушы» баспасын басқарады, т. б. жұмыстар атқарады. Жазушы Алматыда дүние салды. Қазақ әдебиетінде І. Есенберлин - жазған романдарының саны ең көп аса көрнекті жазушылардың бірі.
І.Есенберлин алғашқы шығармалары 1940 жылы басылды. Алғаш 1945 ж. Сұлтан, Айша дастандары жарық көрді. Есенберлиннің Айқас (1966), Қаһар (1969), Алмас қылыш (1971), Маңғыстау майданы, Аманат (1978) романдары, Алтын Орда трилогиясы (1982, 1983) жарияланды. 1986 ж. Көшпенділер трилогиясы үш «Ғашықтар» (1968), «Алтын құс» (1971), «Көлеңкеңмен қорғай жүр» (1974), т. б. романдарымен оқырман назарын өзіне аударды.
Шығармалары
Ӏлияс Есенберлиннің алғашқы шығармалары 1940 жылы басылды. Ол көркем әдебиеттің көп жанрында (поэзия, проза, драматургия, кинодраматургия) жазды. Әдеби творчествосын поэзиядан бастады. 1945 жылы «Айша», «Сүлтан» поэмаларын жазды. «Адамгершілік туралы жыр» өлеңдер жинағын (1949) шығарды. Жалынды революционер, большевик Ә. Майкөтовке арналған «Большевик туралы поэмасын» (1957), «Біржан сал трагедиясы» дастанын (1959) жазды. «Өзен жағасында» (1960), «Толқиды Есіл» (1965) повестері, «Айқас» (1966), «Қатерлі өткел» (1967), «Ғашықтар» (1968), «Қаһар» (1969), «Алмас қылыш» (1971). «Алтын қүс» (1972). «Жанталас» (1973), тың туралы «Көлеңкеңмен қорғай жүр» (1974) романдары қазақ әдебиетіне (прозаға) косылған елеулі үлес болды. Кеңес өкіметі жылдарында туып қалыптасқан қазақ интеллигенциясының өмірін, олардың қазақ даласында социалистік өнеркәсіп орнату жолындағы қажырлы еңбегін, ескіліктің адам санасындағы қалдығына қарсы күресті баяндайтын «Айқас» романына 1968 жылы Қаз КСР Мемлекеттік сыйлығы берілді. Ал тарихи тақырыпқа жазылған «Алмас қылыш», «Жанталас», «Қаһар» трилогиясы қазақ халқының басынан өткен ауыр кезеңдерді суреттеген шығарма ретінде танылды. Ӏлияс Есенберлиннің орыс тілінде шыққан «Песня о человеке» (1956) романы 1958 жылы қытай тіліне аударылады. «Таудағы тартыс» (1962) пьесасы Алматыдағы Балалар мен жасөспірімдер театрында қойылды. М. Ерзинкянмен бірігіп жазған «Қүйма» (1961) киносценарийі бойынша жасалған фильм бүкіл кеңес жөне венгр, поляк, болгар экрандарына шықты.
Ілияс Есенберлин прозасы түгел дерлік орыс тіліне аударылды. Мысалы, «Айқас» («Схватка», 1968); «Қатерлі өткел» («Опасная переправа», 1970); «Ғашықтар» («Влюбленные», 1970); «Қаһар» («Хан Кене», 1971); «Алмас қылыш» («Заговоренный меч», 1973). «Жанталас» («Отчаяние», 1974), «Көлеңкеңмен қорғай жүр» («Прикрой своим щитом», 1974) деген атпен басылып шықты. «Ғашықтар» романы өзбек тілінде басылды. I. Есенберлин қырыққа жуық ән мәтінін жазды. Ол К. Д. Ушинскийдің «Әңгімелері мен ертегілерін» (1945), М. Жулявскийдің Вьетнам өміріне арналған «Қызыл дария» (1956) романын қазақ тіліне аударды. Есенберлин Еңбек Қызыл Ту орденімен, медальдармен марапатталған.
Романдары және тарихи сана
Қазақстан республикасы мемлекеттік сыйлығының лауреаты, қазақ әдебиетінің тарихында бүгінге дейін ең көп роман (17) жазған жазушы І. Есенберлиннің қаламынан туған «Айқас», «Ғашықтар», «Қатерлі өткел», «Алтын құс», «Маңғыстау майданы», «Алтын аттар оянады», «Көлеңкеңмен қорғай жүр», «Алыстағы арпалыс», «Аққу құстар қуанышы», «Махаббат мейрамы», т. б. романдары тың тақырыпта жазылып, қазақ әдебиетінде оған дейін мүлде көтерілмеген мәселелерді қозғаған, соны серпін әкелген, оқырман сүйіспеншілігіне бөленген туындылар еді. Ол - қазақ әдебиетінде алғашқы болып тарихи зерде тамырына қан жүгіртіп, тұншыққан сананы қапастан шығаруға жол салған, ұлт рухын тірілткен жазушы ретінде қазақ әдебиетінің тарихында оқшау орны бар тұлға. Ілияс Есенберлиннің алты кітаптан тұратын тарихи эпопеясы сөз өнерінің әлемдік нұсқасына қосылған тарихты көркемдік пайымдаудың үздік үлгілерінің бірі болып қала бермек. Тарихи тақырып арқылы бүгінгі күнге, қазіргі дәуірге қатысты идеялар айтылатынын естен шығаруға болмайды.
Тарихи шығарма сол өткен заманның әлеуметтік-эстетикалық реконструкциясы ғана емес, онда бүгінгі уақыттың да философиялық концепциясы жатады. Тарихи шығармалардың өмір танытқыштық мәнін айтқан кезде, онда бүгінгі рухани тіршілігімізге қатысты көп мәселелер қамтылатынын ескеру керек. І. Есенберлиннің «Көшпенділер», «Алтын Орда» романдарын өткенді айта отырып оны қазіргі өмір құбылыстарына байланыстыра білу - көркем шығарманың эстетикалық актуальдығын арттыратын көркемдік фактор екенін дәлелдейтін, уақыт рухы көрінетін, жаңа концепция әкелген шығармалар деуге болады.
Ілияс Есенберлиннің ұлт тағдырына қатысты шетін сырлары мен идеялары кемел деңгейде көрінетін бұл эпопеяның алғашқы бөлігі «Көшпенділер» трилогиясы еді.
Шығарма кейіпкерлері ретінде негізін тарихи тұлғалар, Шыңғыс хан дәуірінен басталып Кенесарымен аяқталатын қазақ мемлекетінің бастау көзі мен қиын-қыстаулы тағдыр-талайының басында тұрған хандар тізбегі, ел мұңы мен арман-тілегінің хабаршысы ақын-жыраулар, ел бірлігінің ұйтқысы, халықтың ақыл-парасатты билер, ел мен жер үшін, ұрпақ болашағы үшін қасық қаны қалғанша жаумен шайқасып отанын қорғай білген арыстан жүрек, атанжілік батырлар. Бұлар - ел есінде сақталып, тарихта қалған өмірде болған тұлғалар. «Көшпенділер» трилогиясы - партиялық идеологияның қылышынан қан тамып тұрған уақытта дүниеге келген шығарма.
«Көшпенділер» қазақ халқының, ұлттық тарихының бастау көзі беріде емес, әріде жатқандығына жөн сілтеді. Бүкіл бір халықтың өмір-тарихы ұмытылып бара жатқандығын еске сала отырып, оған кінәлі - коммунистік саясат екендігін ашып айтпаса да, өмір ағысы басқа арнамен ағып бара жатқандығын, тарих беттері бұрмаланғандығын көркем тілмен бейнелеп берді.
Архивтік деректер, халықтық аңыздар, этнографиялық сипаттар негіз болған тарихи эпопеяда автор оларды сол өткен дәуір елесін дәл бейнелеу үшін ғана емес, оған қоса түрлі қағида мен идеялардың, түрлі психология мен мақсат мүдделерінің қандай заман, қандай қоғамдық жүйеде болсын сабақтастық алып жатқан көрінісін беру үшін де пайдалану мақсатын ұстанған.
Статистика
- Қолданушылар : 6
- Материалдар : 2881
- Материалды қарау саны : 26744208
+7(7232) 261-333 |
+7(7232) 609-087 |
director@pushkinlibrary.kz |
ШҚО, Өскемен қаласыҚазақстан к. 102 |






















































































+7(7232) 261-333
+7(7232) 609-087
ШҚО, Өскемен қаласы